Shumica e gripeve dhe ftohjeve kalojnë vetë brenda një jave, dhe antibiotikët nuk ndihmojnë te asnjëra. Ajo që ndihmon është pushimi, lëngjet dhe një ilaç i lirë kundër temperaturës. Ajo që mbron më së miri është vaksina kundër gripit, e cila këtë vit ka arritur në Kosovë më 21 tetor dhe po shpërndahet në të gjitha QKMF-të[1,2].
Në Kosovë, sezoni i gripit zakonisht fillon në tetor dhe arrin kulmin në janar–shkurt[3,4]. Ky artikull ju ndihmon të dalloni gripin nga ftohja, të dini kur duhet mjeku, dhe të mos paguani për ilaçe që nuk punojnë.
Grip apo ftohje?
Të dyja shkaktohen nga viruse dhe përhapen me kollë, teshtimë dhe duar të pista. Ndryshimi kryesor është se gripi vjen papritur dhe ju rrëzon nga këmbët, ndërsa ftohja fillon ngadalë dhe prek kryesisht hundën dhe fytin[5].
| Shenja | Gripi | Ftohja e zakonshme |
|---|---|---|
| Si fillon | Papritur, brenda disa orëve | Ngadalë, gjatë 1–2 ditëve |
| Temperatura | E lartë (38–40°C), 3–4 ditë | E rrallë ose e ulët |
| Dhimbje muskujsh dhe trupi | E fortë | E lehtë ose aspak |
| Lodhje | E madhe, mund të zgjasë 2 javë | E lehtë |
| Hundë e zënë, teshtima | Ndonjëherë | Shumë e shpeshtë |
| Dhimbje fyti | Ndonjëherë | E shpeshtë |
| Kollë | E thatë, e fortë | E lehtë deri mesatare |
| Sa zgjat | 3–7 ditë; kolla dhe lodhja deri në 2 javë | 7–10 ditë |
| Komplikime | Pneumoni, shtrim në spital te grupet në rrezik | Të rralla |
COVID-19 mund të duket njësoj si gripi. Nëse simptomat janë të forta ose jetoni me dikë në rrezik, një test për COVID nga farmacia ju tregon nëse duhet të izoloheni. Humbja e shijes dhe nuhatjes flet më shumë për COVID. Testi i shpejtë për grip, nëse del negativ, nuk e përjashton gripin, sepse humb shumë raste[6].
Personi me grip është ngjitës nga një ditë para simptomave deri rreth 5–7 ditë pas tyre, më shumë në 3–4 ditët e para[5]. Qëndroni në shtëpi të paktën derisa të keni kaluar 24 orë pa temperaturë pa marrë ilaçe.
Kur duhet mjeku menjëherë
Shkoni në urgjencë nëse ka:
- Frymëmarrje të vështirësuar ose të shpejtuar, ose dhimbje gjoksi
- Buzë ose fytyrë që kaltërohen
- Konfuzion, përgjumje të madhe ose kriza (konvulsione)
- Temperaturë mbi 39°C që nuk bie me ilaçe, ose që zgjat më shumë se 3 ditë
- Përmirësim, e pastaj rikthim i temperaturës dhe kollës më të fortë. Kjo është shenja klasike e një pneumonie bakteriale pas gripit, dhe këtu antibiotiku ka vend.
- Nuk pi lëngje ose nuk urinon për më shumë se 8 orë (shenjat e dehidratimit)
Te fëmijët shtoni: frymëmarrje e shpejtë ose me tërheqje të gjoksit, fëmijë që nuk zgjohet lehtë ose nuk luan fare edhe kur temperatura ka rënë, dhe çdo temperaturë te foshnja nën 3 muaj[5].
Kush rrezikohet më shumë
Për shumicën e njerëzve gripi është javë e rëndë, por kalon. Rrezik për komplikime kanë[5,6]:
- Personat mbi 65 vjeç
- Fëmijët nën 5 vjeç, sidomos nën 2 vjeç
- Gratë shtatzëna dhe deri në 2 javë pas lindjes
- Kush ka sëmundje kronike: zemër, mushkëri (përfshirë astmën), diabet, veshka, mëlçi, gjak, ose sëmundje neurologjike
- Kush ka imunitet të dobësuar, dhe personat me obezitet të rëndë
- Banorët e shtëpive të kujdesit
Këta njerëz duhet të vaksinohen çdo vit dhe të lajmërojnë mjekun herët kur sëmuren, sepse ilaçi antiviral punon vetëm në ditët e para.
Pse antibiotikët nuk ndihmojnë
Antibiotikët vrasin bakteret, jo viruset. Gripi, ftohja dhe rreth 90% e bronkiteve akute janë virale.
Udhëzuesi zyrtar i Ministrisë së Shëndetësisë për mjekët e familjes në Kosovë e thotë drejtpërdrejt: mos jepni antibiotikë për gripin. Antibiotiku as nuk i parandalon komplikimet bakteriale, prandaj marrja “për siguri” nuk ka kuptim[6].
- Te ftohja e zakonshme, antibiotikët nuk e shkurtojnë sëmundjen, por shkaktojnë më shumë efekte anësore, si diarre dhe skuqje[7].
- Te bronkiti akut, antibiotikët e shkurtojnë kollën mesatarisht vetëm për gjysmë dite, me çmimin e më shumë efekteve anësore[8]. Udhëzuesi i Ministrisë e quan antibiotikun për bronkit akut një nga keqpërdorimet më të shpeshta të antibiotikëve. Kolla zakonisht zgjat 2–3 javë, dhe kjo është normale[6].
- Sekrecioni i verdhë ose i gjelbër, nga hunda apo me kollë, nuk do të thotë infeksion bakterial[6]. Ngjyra vjen nga qelizat e imunitetit dhe shfaqet normalisht pas disa ditësh ftohjeje.
Çdo antibiotik i panevojshëm rrit rezistencën ndaj antibiotikëve, që do të thotë se kur të keni vërtet nevojë, ilaçi mund të mos veprojë. Antibiotiku ka vend kur mjeku dyshon për komplikim bakterial: pneumoni; otit; sinuzit që nuk përmirësohet pas 10 ditësh, ose që përkeqësohet me temperaturë të lartë dhe qelb nga hunda për të paktën 3 ditë; ose angjinë streptokoksike e konfirmuar me test[6].
Ilaçi kundër gripit (oseltamivir)
Oseltamiviri (Tamiflu) është ilaç antiviral që jepet me recetë. Tek të rinjtë e shëndetshëm, i shkurton simptomat mesatarisht rreth 17 orë[9]. Përfitimi i vërtetë është te grupet në rrezik dhe te të sëmurët rëndë, ku rekomandohet sa më herët, mundësisht brenda 48 orëve nga fillimi i simptomave[10].
Udhëzuesi i Ministrisë së Shëndetësisë rekomandon oseltamivirin për të gjithë personat në rrezik të lartë, për rastet e rënda dhe për çdo pacient të shtruar në spital, pa pritur rezultatet e testeve. Te fëmijët nën 2 vjeç jepet gjithmonë, te ata nën 5 vjeç merret në konsideratë. Te të rriturit e shëndetshëm përfitimi është modest dhe vetëm nëse fillon brenda 48 orëve[6].
Megjithatë, oseltamiviri nuk figuron në listën zyrtare të çmimeve të barnave në Kosovë për vitin 2026[11]. Pra, ilaçi që udhëzuesi zyrtar rekomandon nuk ka çmim të regjistruar për farmacitë. Kjo do të thotë se zakonisht nuk gjendet në farmacitë private me çmim të rregulluar. Nëse jeni në grup rreziku dhe sëmureni nga gripi, kontaktoni mjekun herët: vendimi për trajtim dhe ku gjendet ilaçi bëhet në spital ose përmes mjekut.
Për mjekët: dozimi i oseltamivirit sipas udhëzuesit të MSh-së
Kohëzgjatja: 5 ditë, dy herë në ditë, nga goja[6].
| Pacienti | Doza |
|---|---|
| Të rriturit | 75 mg × 2 në ditë |
| Foshnjet 2 javë – 11 muaj | 3 mg/kg × 2 në ditë |
| Fëmijët ≤15 kg | 30 mg × 2 në ditë |
| Fëmijët >15–23 kg | 45 mg × 2 në ditë |
| Fëmijët >23–40 kg | 60 mg × 2 në ditë |
| Fëmijët >40 kg | 75 mg × 2 në ditë |
Nëse pacienti me grip përkeqësohet pas një përmirësimi fillestar, kërkoni dhe trajtoni empirikisht bashkëinfeksionin bakterial, duke mbuluar S. pneumoniae, S. pyogenes dhe S. aureus. Rastet me pneumoni të shtrirë, insuficiencë respiratore ose hipotension referohen menjëherë në spital[6].
Çfarë ndihmon në shtëpi
- Pushim dhe shumë lëngje. Ujë, çaj, supë.
- Paracetamol ose ibuprofen për temperaturën dhe dhimbjet. Të rriturit: paracetamol 500–1,000 mg çdo 4–6 orë, jo më shumë se 4 g në ditë (3 g nëse pini alkool rregullisht ose keni sëmundje të mëlçisë); ose ibuprofen 200–400 mg çdo 6–8 orë me ushqim. Fëmijët: doza sipas peshës, siç shkruan në paketim. Asnjëherë aspirinë te fëmijët dhe adoleshentët, sepse mund të shkaktojë sindromën e Reye-t.
- Mjaltë për kollën (një lugë para gjumit), vetëm mbi moshën 1 vjeç. Ka të dhëna se e lehtëson kollën po aq ose më shumë se shumë shurupe[12].
- Ujë i kripur për hundën (spërkatje ose larje) dhe ajër i lagësht në dhomë.
- Sprej për hundë të zënë (ksilometazolinë, oksimetazolinë): jo më shumë se 3–5 ditë rresht, sepse përdorimi më i gjatë e zë hundën edhe më shumë.
Çfarë nuk ia vlen:
- Shurupet kundër kollës kanë pak dëshmi se ndihmojnë[13]. Nuk janë të rrezikshme te të rriturit, por nuk duhen blerë me shpresën se e shkurtojnë sëmundjen.
- Ilaçet e kombinuara “për grip” (qeset “Hot” dhe tabletat me paracetamol, pseudoefedrinë ose fenilefrinë dhe antihistaminik) nuk e shërojnë gripin më shpejt. Ato kushtojnë shumë më shumë se paracetamoli i thjeshtë, mund t’ju bëjnë të përgjumur, dhe pseudoefedrina e rrit tensionin e gjakut. Nëse keni presion të lartë të gjakut, shmangini. Kujdes të mos merrni paracetamol nga dy ilaçe njëkohësisht.
- Ilaçet kundër kollës dhe ftohjes te fëmijët nën 6 vjeç: nuk janë provuar se ndihmojnë dhe kanë shkaktuar dëme. Ilaçet me kodeinë nuk jepen nën 12 vjeç[14].
- Vitamina C dhe suplementet nuk e shërojnë gripin e as ftohjen.
Sa kushtojnë: çmimet zyrtare në Kosovë
Çmimet më poshtë janë çmimet zyrtare me pakicë sipas listës së AKPPM, të vlefshme deri më 31 dhjetor 2026[11]. Për të njëjtën substancë, ilaçi gjenerik vepron njësoj si marka e njohur.
| Çfarë | Më i liri | Më i shtrenjti | Vlen ta blini? |
|---|---|---|---|
| Paracetamol 500 mg tableta | €0.66 për 20 tableta | €3.38 për 10 tableta | Po, ilaçi bazë |
| Paracetamol shurup 120 mg/5 ml (fëmijë) | €1.31 për 100 ml | €7.11 për 120 ml | Po |
| Ibuprofen 400 mg tableta | €0.60 për 10 tableta | €2.28 për 30 tableta | Po, alternativë |
| Ibuprofen shurup 100 mg/5 ml (fëmijë) | €2.48 për 100 ml | €4.98 për 100 ml | Po |
| Qese “Hot” për grip (12 copë) | €2.61 (pediatrik) | €5.13 | Jo. Një qese me 500 mg paracetamol kushton €0.32–0.43; e njëjta sasi paracetamoli në tabletë kushton €0.03–0.11 |
| Sprej për hundë (ksilometazolinë, 10 ml) | €1.73 | €6.79 | Vetëm për disa ditë |
| Shurup kundër kollës (butamirat, ambroksol, acetilcisteinë, dredhëz) | €2.18 | €6.78 | Rrallë; mjalti bën po aq |
| Amoksicilinë 500 mg (16 kapsula) | €1.56 | €4.46 | Jo për grip apo ftohje |
| Oseltamivir (Tamiflu) | – | – | Nuk gjendet në listën zyrtare |
Në praktikë: një kuti paracetamoli gjenerik për rreth një euro mbulon temperaturën dhe dhimbjet e një gripi të tërë.
Vaksina kundër gripit
Vaksina e mbron trupin nga llojet e gripit që pritet të qarkullojnë këtë dimër. Kur përputhet mirë me viruset, e ul rrezikun e gripit që kërkon vizitë te mjeku me rreth 40–60%, dhe sidomos rrezikun e formave të rënda[15]. Mbrojtja fillon rreth 2 javë pas vaksinës, prandaj tani, para kulmit të janarit, është koha e duhur.
- Ku: në Kosovë, në QKMF ose QMF-në e komunës suaj. Ministria ka siguruar 85,000 doza për këtë sezon[2]. Në Shqipëri, në qendrën shëndetësore të zonës.
- Kush duhet ta bëjë patjetër: grupet në rrezik më sipër, si dhe punëtorët shëndetësorë. Vaksina rekomandohet edhe për këdo tjetër mbi 6 muaj që dëshiron të mbrohet[1].
- Çdo vit: viruset ndryshojnë dhe mbrojtja zbehet, ndaj vaksina përsëritet çdo sezon. Më shumë për vaksinën: Vaksinimi kundër gripit.
- Nuk ju jep grip. Vaksina nuk përmban virus të gjallë. Mund të keni dhimbje në krah ose temperaturë të lehtë një ditë.
Në QKMF pyesni nëse vaksina është falas për grupin tuaj; në sezonet e kaluara ka qenë falas për grupet prioritare.
Referencat
Rishikuar më 30 tetor 2026.
- Kosovarja. Arrijnë vaksinat kundër gripit sezonal, nis shpërndarja e tyre në të gjitha QKMF-të [Internet]. 2026 Oct 21 [cited 2026 Oct 30]. Available from: https://www.kosovarja-ks.com/sq/2026/10/arrijne-vaksinat-kunder-gripit-sezonal-nis-shperndarja-gjitha-qkmf/
- Gazeta Express. Vaksinat e gripit sezonal do të arrijnë në Kosovë me tri javë vonesë [Internet]. 2026 Oct 2 [cited 2026 Oct 30]. Available from: https://www.gazetaexpress.com/vaksinat-e-gripit-sezonal-do-te-arrijne-ne-kosove-me-tri-jave-vonese/
- Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës. Situata epidemiologjike me influencë, COVID-19 dhe patogjenët tjerë respiratorë në Kosovë, sezona 2025/2026, java 06 [Internet]. Prishtinë: IKShPK; 2026 Feb [cited 2026 Oct 30]. Available from: https://ikshpk.rks-gov.net/wp-content/uploads/2026/02/Buletini-javor_Gripi_Sezona_2025_2026_java_06.pdf
- Periskopi. IKShPK calls: inoculate, the intensity of the seasonal flu is exceeding the epidemic threshold [Internet]. 2025 Jan [cited 2026 Oct 30]. Available from: https://periskopi.com/en/2025/1/ik-kps-calls-inoculate-intensity-seasonal-flu-exceeding-epidemic-threshold
- Centers for Disease Control and Prevention. Influenza (flu): signs and symptoms; people at increased risk for flu complications [Internet]. Atlanta: CDC; 2025 [cited 2026 Oct 30]. Available from: https://www.cdc.gov/flu/
- Ministria e Shëndetësisë e Republikës së Kosovës. Udhëzues i përdorimit të antibiotikëve në kujdesin parësor shëndetësor. Prishtinë: MSh; 2023. Kapitujt: Gripi; Bronkiti akut; Sinusiti akut; Tonsilofaringjiti akut.
- Kenealy T, Arroll B. Antibiotics for the common cold and acute purulent rhinitis. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(6):CD000247.
- Smith SM, Fahey T, Smucny J, Becker LA. Antibiotics for acute bronchitis. Cochrane Database Syst Rev. 2017;6:CD000245.
- Jefferson T, Jones MA, Doshi P, et al. Neuraminidase inhibitors for preventing and treating influenza in adults and children. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(4):CD008965.
- Centers for Disease Control and Prevention. Influenza antiviral medications: summary for clinicians [Internet]. Atlanta: CDC; 2025 [cited 2026 Oct 30]. Available from: https://www.cdc.gov/flu/hcp/antivirals/summary-clinicians.html
- Agjencia Kosovare për Produkte dhe Pajisje Medicinale. Lista zyrtare e çmimeve të produkteve medicinale, versioni 1.4. Prishtinë: AKPPM; 2026 (e vlefshme deri më 31.12.2026).
- Abuelgasim H, Albury C, Lee J. Effectiveness of honey for symptomatic relief in upper respiratory tract infections: a systematic review and meta-analysis. BMJ Evid Based Med. 2021;26:57-64.
- Smith SM, Schroeder K, Fahey T. Over-the-counter (OTC) medications for acute cough in children and adults in community settings. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(11):CD001831.
- European Medicines Agency. Codeine not to be used in children below 12 years for cough and cold [Internet]. London: EMA; 2015 [cited 2026 Oct 30].
- Centers for Disease Control and Prevention. Flu vaccine effectiveness [Internet]. Atlanta: CDC; 2025 [cited 2026 Oct 30]. Available from: https://www.cdc.gov/flu-vaccines-work/php/effectiveness-studies/
Informacioni i dhënë këtu nuk duhet përdorur gjatë ndonjë urgjence mjekësore ose për diagnostikimin apo trajtimin e ndonjë gjendjeje mjekësore. Një profesionist i licensuar mjekësor duhet të konsultohet për diagnostikimin dhe trajtimin e çdo dhe të gjitha kushteve mjekësore. Lidhjet me sajte të tjera jepen vetëm për informacion - ato nuk përbëjnë aprovime të atyre sajteve të tjera. Nuk bëhet asnjë garanci e çfarëdo lloji, as e shprehur dhe as e nënkuptuar, sa i përket saktësisë, besueshmërisë, kohës ose korrektësisë së ndonjë përkthimi të bërë nga një shërbim i palës së tretë i informacionit të dhënë këtu në ndonjë gjuhë tjetër.
